Tekst źródłowy strony Ganimedes (mitologia)

{{disambigR|postaci mitologicznej|[[Ganimedes|inne znaczenia tego słowa]]}}
[[Plik:Adamo Tadolini-Ganymede-Hermitage.jpg|thumb|Ganimedes]]
'''Ganimedes''' ('''Ganymedes''', '''Ganimed''', '''Ganymed''', gr. '''Γανυμήδης Ganymḗdēs''', łac. '''Ganymedes'''), w mitologii greckiej piękny chłopiec, w którym zakochał się [[Zeus]] i pod postacią orła porwał go na Olimp. Uczynił go swoim kochankiem i zapewnił mu wieczną młodość i nieśmiertelność.

Homer opisywał Ganimedesa jako najpiękniejszego spośród śmiertelników.

Jeden z księżyców Jowisza, odkryty przez Galileusza w okresie renesansu, jest nazwany jego imieniem. (Jowisz to łacińska wersja imienia Zeusa.)

== Ganimedes w mitologii ==
[[Plik:ganyrubn.jpg|left|thumb|Uprowadzenie Ganimedesa]]
Ganimedes został porwany przez Zeusa z góry Ida we Frygii. Zeus zakochawszy się w Ganimedesie przybrał postać orła i porwał go na górę Olimp. Później Zeus wynagrodził jego ojcu stratę syna podarowując pięknego konia.

Ganimedes jest postrzegany jako element najwcześniejszej mitologii przedhelleńskiej. Platon uważał, że mit o Ganimedesie powstał na Krecie jako ośrodku kultury przed-greckiej. Homer w swych dziełach nie wspomina o erotycznych aspektach uprowadzenia Ganimedesa jednak nadaje mu erotyczny kontekst. ''Argonautica''  Apoloniusza z Rodos ukazuje niedojrzałego Ganimedesa wściekłego za to, że został oszukany przez Erosa w grze w kości. Afrodyta przybywa i karci syna, Erosa za oszustwo. Rzymski poeta Wergiliusz dodaje drobne szczegóły i zawoalowaną ironię skierowaną przeciwko krytykom homoseksualnej miłości.

Na Olimpie, Zeus dał Ganimedesowi wieczną młodość, nieśmiertelność i urząd podczaszego bogów, wypierając Hebe. Wszyscy bogowie byli zadowoleni z młodzieńca, z wyjątkiem małżonki Zeusa Hery, która była o niego zazdrosna. 

W poezji, Ganimedes był symbolem idealnie pięknego młodzieńca, a także [[Homoseksualizm|homoseksualnej]] miłości, czasami skontrastowany z Heleną z Troi symbolizującej [[Heteroseksualizm|heteroseksualną]] miłość. Jednym z pierwszych odniesień do Ganimedesa była ''Iliada'' Homera.

== Ganimedes w sztuce ==
=== Starożytność ===
[[Plik:Berlin Painter Ganymedes Louvre G175.jpg|thumb|Najstarszy wizerunek Ganimedesa]]
Trudno znaleźć temat Ganimedes zilustrowany wcześniej niż na początku V wieku p.n.e. Najstarsze wizerunki można odnaleźć na wazach. Ganimedes jest zazwyczaj przedstawiany jako dobrze rozwinięty, muskularny młody człowiek.

Dzieło Leocharesa greckiego rzeźbiarza z Aten (około 350 r. p.n.e.), przedstawiające Ganimedesa i orła wzbijającego się w powietrze, stanowi często naśladowany motyw rzeźbiarski.

=== Renesans i barok ===
{{Sekcja stub}}
W komedii [[William Szekspir|Williama Szekspira]] ''Jak wam się podoba'' Celia, ubrana jak pasterka przebiera się za chłopca Ganimedesa.

=== Współczesność ===
[[Plik:Budweiser1906.jpg|thumb|Mit o Ganimedesie wykorzystany w reklamie w Theatre Magazine, luty 1906]]
* W 1817 r. wiersz „Gaimedes” Goethego był z muzyką Franza Schuberta opublikowane w jego Opus 19., no. 3 (D. 544).
* Na początku XX wieku, topos uprowadzenia Ganimedes przez Zeusa został użyty w celach reklamowych. Litografia F. Kirchbacha, została użyta przez browar Anheuser-Busch w 1904 w roku w kampanii reklamowej piwa Budweiser.
* Amerykański artysta Henry Oliver Walker namalował mural w Bibliotece Kongresu w Waszyngtonie około 1900 roku, przedstawiający nagiego nastolatka Ganimedesa na plecach orła.

== Galerie grafik ukazujące Ganimedesa w sztuce ==
=== Ganimedes w malarstwie ===
<gallery>
Plik:Berlin Painter Ganymedes Louvre G175.jpg|(500–490 r. p.n.e.)
Plik:Ganymedes Zeus MET L.1999.10.14.jpg|(490-480 r. p.n.e.)
Plik:Zeusganymedeerotic2.gif|Damiano Mazza (XVI w.)
Plik:Ganyrubn.jpg|Peter Paul Rubens (1611)
Plik:Rembrandt - Ganymede.jpg|Rembrandt (1635 r.)
Plik:Andr22.jpg|Eustache Le Sueur (ok. 1650 r.)
Plik:Mengs, Jupiter küsst Ganymed.jpg|Anton Raphael Mengs (1758-1759)
Plik:Julien de Parme Ratto di Ganimede.jpg|Julien de Parme (1778 r.)
Plik:Griepenkerl, Theft of Fire (Detail).jpg|Christian Griepenkerl (1878 r.)
Plik:Allers_Ganymed.jpg|Christian Wilhelm Allers 1913
Plik:Sala di galatea, ganimede.JPG|Villa Farnesina
Plik:Ganimede - Walker, K. - Ganymede - 1900 - Decorazione della National Library di NY.jpg|K. Walker (1900 r.)
</gallery>

=== Posągi Ganimedesa ===
<gallery>
Plik:Ganymede Julien Louvre RF3001.jpg|Pierre Julien (1776-1778)
Plik:Ganímedes (José Álvarez Cubero) MRABASF 01.jpg|José Álvarez Cubero (1804)
Plik:Rapto de Ganimedes Fernandes Sá Porto Portugal 01.jpg|Fernandes Sá (1910)
Plik:Gaynymedes-Peterhof.jpg|Pałac Peterhoff
Plik:Adamo Tadolini-Ganymede-Hermitage.jpg|Adamo Tadolini
Plik:Ganymed Zurich2.jpg|Hermann Hubacher (1952)
</gallery>

== Linki zewnętrzne ==
* [http://www.gay-art-history.org/gay-history/gay-literature/gay-mythology-folktales/homosexual-greek-mythology/zeus-ganymede-gay/zeus-ganymede-gay.html Zeus i Ganimedes]
* [http://www.gay-art-history.org/gay-history/gay-literature/gay-history/zeus-ganymede-analysis/zeus-ganymede-analysis.html Analiza mitu o Zeusie i Ganimedesie]
* [http://www.glbtq.com/arts/subjects_ganymede.html Ganimedes jako temat sztuk plastycznych] 

{{Pary homoseksualne w mitologii greckiej}}

[[Kategoria:Kultura i sztuka]]